Zgodnie z art. 45 § 1 Prawa spółdzielczego Rada nadzorcza składa się co najmniej z trzech członków wybranych stosownie do postanowień statutu przez walne zgromadzenie, zebranie przedstawicieli lub zebrania grup członkowskich. W spółdzielniach mieszkaniowych na mocy art. 83 ust. 1 u.s.m. jedynym organem upoważnionym do wyboru Rady jest Walne Zgromadzenie.  Art. 35 § 5 Prawa spółdzielczego stanowi, że sposób i warunki podejmowania uchwał przez organy spółdzielni, w tym radę nadzorczą określa Statut lub przewidziane w nim regulaminy tych organów. Wymóg ten nie dotyczy walnego zgromadzenia, gdyż ustawa wymaga, aby w odniesieniu do walnego zgromadzenia wszystkie te kwestie regulował statut (art. 5 § 1 pkt 6 Prawa spółdzielczego).

Powyższe regulacje stanowią punkt wyjściowy do oceny prawnej przedstawionego zagadnienia prawnego. Wskazać należy, iż było ono przedmiotem analizy Sądu Najwyższego, który w Uchwale Składu Siedmiu Sędziów z dnia 17 listopada 1987 r. (sygn. akt III PZP 30/87) stwierdził, że „Rada nadzorcza spółdzielni pracy w składzie mniejszym od przewidzianego w statucie jest uprawniona do wykluczenia członka ze spółdzielni, przy zachowaniu wymaganego quorum do podjęcia uchwały, obliczonego od faktycznie wybranej liczby członków rady zgodnie ze statutem, chyba że jej skład uległ zmniejszeniu poniżej trzech członków (art. 45 § 1 prawa spółdzielczego).” Uchwale tej Sąd Najwyższy nadał moc zasady prawnej. W pierwszej kolejności należy więc przeprowadzić analizę dotyczącą zakresu obowiązywania wskazanej zasady prawnej i związania nią innych składów Sądu Najwyższego, gdyż odnosi się ona literalnie jedynie do spółdzielni pracy. W tym zakresie najważniejszą kwestią jest odpowiedź na pytanie, czy do statusu prawnego rady nadzorczej spółdzielni mieszkaniowej winno stosować się, mutatis mutandis, wykładnię zaprezentowaną w powyższym orzeczeniu Sądu Najwyższego.

Moc wiążąca zasady prawnej ma to znaczenie, że odstąpienie przez zwykły skład Sądu Najwyższego od zasady prawnej uchwalonej przez skład siedmiu sędziów, wymaga przedstawienia zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia pełnemu składowi izby. W tym znaczeniu zasada prawna wiąże zatem wszystkie składy orzekające Sądu Najwyższego (art. 62 § 1 Ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym). Wskazać należy, że zgodnie z utrwalonym poglądem Sądu Najwyższego wpisane do księgi zasad prawnych uchwały tego Sądu zapadłe pod rządami Ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym mają nadal moc zasad prawnych ze wszystkimi tego skutkami (por. postanowienie SN z dnia 8.08.2006 r., sygn. akt I PZP 2/2006). Oznacza to, że regułą jest kontynuacja orzecznictwa Sądu Najwyższego, której skutkiem jest utrzymanie mocy zasad prawnych wydanych pod rządami poprzednio obowiązujących ustaw o Sądzie Najwyższym. Taka reguła wynika z uzasadnienia uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1992 r. Kw. Pr. 5/92 (OSNCP 1993/1-2 poz. 1).

Jeśli więc przytoczona wyżej uchwała Sądu Najwyższego z 1987 r. została wpisana do księgi zasad prawnych, to oznacza, że każdy skład Sądu Najwyższego winien przestrzegać wyrażonej w uchwale tezy. Wskazać należy również, że konsekwencją powyższego orzeczenia nie jest stosowanie wykładni art. 45 § 1 Prawa spółdzielczego jedynie do spółdzielni pracy, ale również wszystkich innych spółdzielni, o ile ustawodawca nie wprowadził w stosunku do nich odrębnych uregulowań. Zgodnie bowiem z  wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 1963 r., sygn. akt II CR 511/63 „Związanie składów sądzących Sądu Najwyższego zasadą prawną wpisaną do księgi zasad prawnych obejmuje nie tylko to, co dana zasada prawna głosi bezpośrednio, lecz także i to, co z absolutną koniecznością logiczną z niej wynika. Skład sądzący Sądu Najwyższego nie może więc oprzeć swego orzeczenia na poglądzie, którego pogodzenie z wpisaną zasadą prawną byłoby logicznym niepodobieństwem.”. Wobec tego, iż w stosunku do spółdzielni mieszkaniowych ustawodawca nie wprowadził odmiennych regulacji, niż te wynikające z art. 45 § 1 Prawa spółdzielczego, moc zasady prawnej wynikającej z przytoczonej wyżej uchwały SN z 1987 r. odnosi się również do tychże spółdzielni. Przepisy wprowadzone w art. 82 u.s.m. dotyczące specjalnych regulacji dotyczących członków rad nadzorczych spółdzielni nie dotyczą bowiem kwestii minimalnej liczby członków rady, ergo w tym zakresie jedynym przepisem regulującym ustawowo to zagadnienie jest art. 45 § 1 Prawa spółdzielczego.

Na marginesie wskazać należy, że zasada prawna wiąże formalnie jedynie składy orzekające Sądu Najwyższego. Zgodnie z zasadą niezawisłości sędziowskiej sądy powszechne nie są teoretycznie związane uchwałami Sądu Najwyższego, nawet tymi mającymi moc zasad prawnych. Należy jednak pamiętać, że przełamanie wykładni Sądu Najwyższego przez sądy niższej instancji może się spotkać później z brakiem jego aprobaty. Wydaje się bowiem, że skoro pogląd Sądu Najwyższego jest w konkretnej sprawie ustalony, to w podobnych sprawach sąd ten będzie konsekwentny w swoim stanowisku. Co więcej w sytuacji, gdy sąd powszechny nie aprobuje stanowiska Sądu Najwyższego, ewentualna skarga kasacyjna może być oparta na przesłance jej oczywistej zasadności, a skład orzekający Sądu Najwyższego – będąc związany mocą zasady prawnej – będzie obowiązany się do niej zastosować, samodzielnie nie mając możliwości orzec w sposób odmienny (jedynie mogąc wystąpić do powiększonego składu Sądu Najwyższego o zmianę zasady prawnej). Z uwagi na autorytet Sądu Najwyższego przyjęcie odmiennej interpretacji przez sądy powszechne, zwłaszcza w sytuacji uchwały mającej moc zasady prawnej, teoretycznie jest możliwe, ale w praktyce występuje rzadko.

Ustawodawca wprost ustanawia minimalny wymóg składu osobowego Rady, a konstrukcja przepisu nie uprawnia do stwierdzenia, iż Statut może wprowadzić surowsze wymagania dotyczące minimalnej, ustawowej liczby członków Rady Nadzorczej. Pogląd taki byłby uprawniony w sytuacji, gdyby ustawodawca np. posłużył się zwrotem, „chyba że Statut stanowi inaczej” lub innym równoważnym sformułowaniem. Art. 45 § 1 Prawa spółdzielczego stanowi zaś, iż Rada składa się z min. 3 członków wybieranych stosowanie do postanowień statutu (…). Wskazać jednak należy, że art. 5 § 2 Prawa spółdzielczego zezwala na uregulowanie w Statucie innych, nie przewidzianych w Ustawie postanowień, z czego wynika – niekwestionowane w doktrynie – uprawnienie do określenia większej niż liczby członków Rady w Statucie Spółdzielni. Z tych też względów Sąd Najwyższy w uchwale z 1987 r. wskazał, że „określenie w statucie spółdzielni większej liczby członków rady jest postanowieniem zgodnym z ustawą i prawnie dopuszczalnym”, dalej kontynuując, że „takie zaś postanowienie statutu jest unormowaniem szczególnym stosowanym zamiast ustawy. Oznacza to przede wszystkim, że liczba członków rady powinna być zgodna ze statutem. W takiej sytuacji statut, a nie ustawa określa liczbę członków rady w spółdzielni”. Najważniejszą jednak konkluzją przedmiotowego orzeczenia jest stwierdzenie, że z uprawnienia do określenia liczby członków rady nadzorczej w statucie spółdzielni  „nie wynika, że rada spółdzielni licząca mniej członków niż przewiduje statut traci przymioty organu spółdzielni i może być potraktowana za organ nie istniejący. Do takiego wniosku nie upoważnia treść statutu, ale przede wszystkim przepis art. 45 § 1 prawa spółdzielczego”. Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy „organ ten - jeżeli liczy co najmniej trzech członków - nadal istnieje, natomiast skuteczność jego działania może być ograniczona ze względu na postanowienia statutu lub innego aktu wewnętrznego spółdzielni”. Z powyższej wykładni wynika wprost, iż określenie wyższej niż ustawowa liczby członków rady ma tego typu znaczenie, że w sytuacji zmniejszenia się liczby członków rady, należy na najbliższym posiedzeniu Walnego Zgromadzenia dokonać wyboru uzupełniającego, w taki sposób, by Rada liczyła określona w statucie liczbę członków. Innymi słowy Statut przewiduje modelowy, zgodny z wolą spółdzielców, stan liczebny Rady – i w sytuacji zmniejszenia się liczby członków w wyniku różnych zdarzeń (rezygnacja, śmierć, czy też uchylenie uchwały o wyborze) Walne Zgromadzenie ma uprawnienie, rozumiane również jako obowiązek, wyboru członków Rady w celu uzupełnienia jej składu.

Z tezy, iż rada istnieje, pomimo zmniejszenia się składu liczbowego członków poniżej statutowo przewidzianego minimum, wypływa  wniosek, iż rada w składzie minimum trzech członków jest władna do podejmowania uchwał. Nie oznacza to jednak – iż w każdym przypadku rada będzie mogła podejmować decyzje prawnie skuteczne, gdyż statut może wprowadzać szczególne przesłanki dotyczące quorum i sposobu podejmowania uchwał. W braku tych przesłanek - a więc gdy statut, ewentualnie regulamin rady, nie wprowadza w tym zakresie jakichkolwiek unormowań - należy stosować zasadę wynikającą z art. 35 § 4 Prawa spółdzielczego, a więc możność podejmowania uchwał zwykłą większością głosów oddanych za i przeciw uchwale, bez względu na liczbę obecnych członków rady na posiedzeniu, przy zachowaniu jednak warunku wynikającego z art. 45 § 1 prawa spółdzielczego, że rada powinna liczyć co najmniej trzech członków. W sytuacji zaś, gdy statut, bądź regulamin wprowadza własne zasady dotyczące warunków i sposobu podejmowania uchwał, np. wprowadzając quorum dotyczące liczby członków rady obecnych na posiedzeniu, to – co stanowi główną tezę przedmiotowej uchwały Sądu Najwyższego – podstawą obliczenia quorum jest liczba członków Rady przewidziana w statucie.

Mając na uwadze powyższe, dokonując wykładni przepisów prawa spółdzielczego, w szczególności w oparciu o wykładnię dokonaną przez Sąd Najwyższy w Uchwale Składu Siedmiu Sędziów z dnia 17 listopada 1987 r. mającej moc zasady prawnej stwierdzić należy, że w sytuacji hipotetycznego zmniejszenia się liczby członków rady spółdzielni poniżej statutowej liczby członków, rada taka nadal zachowuje swój atrybut organu spółdzielni, chyba że skład rady zmniejszył się poniżej ustawowej liczby trzech członków.